Ons verhaal

Een naam mettwee eeuwenmaatvoering.

Sommige namen hoef je niet uit te leggen om indruk te maken. Van Swinden klinkt als een advocatenkantoor aan de Herengracht of een familiebank met drie eeuwen geschiedenis, in het rijtje van Van Doorne, Van Lanschot en Van Benthem & Keulen. Wie een visitekaartje van Van Swinden aanneemt, verwacht kennis, discretie en gezag.

Achter de naam staat een man die ons werk twee eeuwen geleden al deed.

Amsterdam, rond 1790

Een voetwas nietoveral een voet.

Huizen hadden geen nummer. Een brief ging naar ‘het pand bij de gouden leeuw’, en je hoopte dat de bode wist welke leeuw er bedoeld werd.

Maten waren al net zo lokaal. Amsterdam mat met een andere voet dan Leiden, en elke stad had haar eigen el. Wie grond kocht in de ene stad en verkocht in de andere, rekende met twee linialen. Gegevens waren er genoeg, maar niemand kon ze naast elkaar leggen.

Amsterdamse voet28,31 cm
Rijnlandse voet31,4 cm
Eén meter100 cm
Twee voeten, ruim drie centimeter verschil. Daarna één maat.
  1. 01 · Leiden en Franeker

    Een hoogleraar van twintig

    In juni 1766 promoveerde Jan Hendrik van Swinden in Leiden. Hetzelfde jaar werd hij hoogleraar in Franeker. Hij was twintig.

    Hij mat wat anderen niet zagen. Jarenlang hield hij de afwijking van kompasnaalden bij, en in 1777 kreeg hij daarvoor de gouden medaille van de Franse Academie van Wetenschappen, samen met Coulomb. In 1780 beschreef hij het planetarium dat Eise Eisinga in zijn huiskamer in Franeker had gebouwd.

    Een rode draad was er toen al: eerst precies kijken, dan pas iets beweren.

  2. 02 · Amsterdam

    Elk huis een adres

    In 1785 verhuisde hij naar Amsterdam, als hoogleraar aan het Athenaeum Illustre. Daar stond hij aan de basis van de huisnummering.

    Vóór hem was een huis ‘het pand bij de gouden leeuw’ of ‘tegenover de Waag’. Na hem had elk pand een vast nummer, dat de post en het stadsbestuur konden vinden. Het klinkt klein, maar hier begint alle vastgoedinformatie, van kadaster tot BAG. Wat geen vast adres heeft, kun je niet registreren, niet koppelen en niet vergelijken.

  3. 03 · 1795–1798

    Van tellen naar weten

    In 1795 leidde hij de eerste volkstelling van Amsterdam. Wie woonde waar, met hoeveel, in wat voor huis.

    Daar bleef het niet bij. In 1798 analyseerde hij met een commissie de gezondheid van de Amsterdammers, op basis van die cijfers. Tellen werd weten, en weten werd beleid.

    Gegevens verzamelen, verbinden en omzetten in besluiten. Dat is precies het werk dat wij vandaag doen.

  4. 04 · Parijs, 1798–1799

    De man die de maat bepaalde

    In 1798 reisde hij naar Parijs. Namens Nederland nam hij zitting in de internationale commissie die een nieuwe maat zou vastleggen voor iedereen.

    Franse landmeters hadden jarenlang een keten van driehoeken gemeten, van Duinkerken tot Barcelona. Van Swinden kreeg met Tralles, Delambre en Legendre de taak om al die driehoeken door te rekenen. Uit duizenden losse metingen volgde één lengte: de meter. Hij schreef het verslag.

    Elke vierkante meter die vandaag wordt verhuurd, getaxeerd of verkocht, rust op die maat. Het Nederlandse meetinstituut noemde zijn laboratorium later naar hem: het Van Swinden Laboratorium.

  5. 05 · 1800–1810

    Grond, water en bestuur

    Van 1800 tot 1801 zat hij in het Uitvoerend Bewind, de regering van de Bataafse Republiek. Van 1809 tot 1810 was hij voorzitter van het Centraal Comité van de Waterstaat.

    Grond, water en bestuur. In Nederland hangt elk stuk vastgoed nog steeds van die drie af.

  6. 06 · 1802–1820

    De maat naar huis

    Terug in Amsterdam bleef hij pleiten voor de nieuwe maat. Zijn lezingen bundelde hij in 1802 in de Verhandeling over volmaakte maaten en gewigten.

    Het duurde lang. Onder de Bataafse Republiek en onder Lodewijk Napoleon lukte het niet. Pas in het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden werd de meter de wettelijke maat, in 1820. Van Swinden maakte het nog mee. Hij overleed drie jaar later, in 1823.

Een standaard die niemand bezit

Iedereen kanhem nameten.

Vóór de meter mat elke stad met haar eigen el en voet. Vaak was dat de voet van de vorst, en wie de maat bepaalde, had de macht.

De meter brak daarmee. Hij werd afgeleid van de aarde zelf, zodat niemand hem bezat en iedereen hem kon nameten.

À tous les temps,
à tous les peuples.

Voor alle tijden, voor alle volkeren

1889–2019

Ruim een eeuw was de kilogram een metalen cilinder in een kluis bij Parijs. Wie wilde weten hoe zwaar een kilo was, moest het aan dat ene blok vragen.

Sinds 2019

6,626 070 15 × 10⁻³⁴ J·s

Nu ligt hij vast in een natuurconstante die elk laboratorium zelf kan nameten. Het vertrouwen verschoof van het object in de kluis naar de berekening.

Wat we van hem meenemen

Drie lessen,twee eeuwen oud.

  1. I

    Eén maat voor iedereen

    ToenDe meter maakte metingen vergelijkbaar, van stad tot stad.

    NuWij spreken vaste definities af voordat we iets uitrekenen, en bij elk gegeven staat waar het vandaan komt. Dan kan iedereen het nameten.

  2. II

    Elk pand een adres

    ToenHet huisnummer maakte van een beschrijving een sleutel.

    NuAlles wat we koppelen, koppelen we aan een vaste sleutel: een adres, een perceel, een klant. Zo vallen losse bronnen samen tot één beeld.

  3. III

    Van tellen naar besluiten

    ToenDe volkstelling werd een gezondheidsrapport, en dat werd beleid.

    NuData is voor ons pas af als er een besluit mee genomen kan worden. Daarom beginnen we bij het vak, niet bij de techniek.

Van Swinden, nu

Dat is nog steeds wat we doen. Kennis en data uit alle hoeken verzamelen, slim aan elkaar koppelen en er iets van maken waar iedereen op kan bouwen.

Van Swinden is een nieuwe onderneming. We hebben geen familieband met Jan Hendrik van Swinden en zijn niet verbonden met Van Swinden Laboratorium (VSL) of andere bedrijven met deze naam.